Türkçede kalite, üniversite ya da kapasite diyebiliyorsanız, anlamını zaten biliyorsunuz demektir. Almancada bu kelimelerin hepsi -ität ile biter ve hepsi die alır.
Kural
-ität ile biten her isim dişidir. Tanımlık her zaman die'dir. Ek, dişi bir sözcük olan Latince -itas'tan gelir ve Almanca bu sözcükleri ödünç alırken cinsiyetini de korumuştur.
Büyük çoğunluğunu zaten bildiğiniz sekiz örnek:
| Kelime | Anlam |
|---|---|
| dieQualität | kalite |
| dieUniversität | üniversite |
| dieRealität | gerçeklik, realite |
| dieAktivität | etkinlik, aktivite |
| dieNationalität | milliyet, uyruk |
| dieKreativität | yaratıcılık |
| dieKapazität | kapasite |
| dieIdentität | kimlik |
Türkçe kısayolu
Çoğu -ität kelimesinin Türkçede -ite ile biten bir karşılığı vardır: kalite, üniversite, kapasite, realite, aktivite. Bu bir tesadüf değil: hem Almanca -ität hem de Türkçe -ite Fransızca -ité'den gelir, yani ikisi de aynı kaynaktan. Kural neredeyse mekanik işler: Türkçede -ite görüyorsanız, Almancada -ität arayın.
Aynı köprüyü İngilizce üzerinden de kurabilirsiniz: -ity'yi atın, yerine -ität'ı ekleyin. Creativity, Kreativität olur. Capacity, Kapazität olur. Flexibility, Flexibilität olur. Anlam apaçık ortadadır. Ve tanımlık her zaman die'dir.
Bunun anlamı şu: daha önce hiç görmediğiniz, -ität ile biten bir kelimeyle karşılaştığınızda elinizde bedavadan iki şey olur: anlam konusunda güçlü bir tahmin ve tanımlık konusunda tam bir kesinlik.
Kural neden bu kadar sağlam
Bu kelimeler Almancada yerli köklerden doğal olarak türememiştir. Hepsi bir grup halinde, Latinceden Fransızca ve bilimsel kullanım üzerinden ödünç alınmış, dil bilgisel cinsiyetleri de beraberlerinde gelmiştir. Onları eril veya nötr cinsiyete çekebilecek herhangi bir yerli eğilim yoktur. Tüm kategori, istisnasız, dişidir.
Sonunda -ität görüyorsanız, o kelime die'dir. Ve Türkçe -ite karşılığını biliyorsanız, anlamını da biliyorsunuz demektir. Tek bir ekten iki kesin bilgi.