-chen, Almancanın küçültme ekidir; bir şeyi daha küçük ya da daha sevimli gösterir. Ve tek bir mutlak kuralı vardır: ismi her zaman nötr yapar.
Kural
-chen ekini herhangi bir isme ekle, sonuç her zaman das olur. Orijinal artikelin ne olduğu fark etmez. Kazanan her zaman ektir.
| Orijinal | -chen ile | Anlam |
|---|---|---|
| derHund (eril) | dasHündchen | küçük köpek / yavru köpek |
| dieKatze (dişil) | dasKätzchen | küçük kedi / yavru kedi |
| dasHaus (nötr) | dasHäuschen | küçük ev |
| dieBlume (dişil) | dasBlümchen | küçük çiçek |
| dasBrot (nötr) | dasBrötchen | ekmek rulosu |
| derVogel (eril) | dasVögelchen | küçük kuş |
Herkesi şaşırtan örnek
En ünlü örnek aynı zamanda en akıl almaz olanı: das Mädchen → "kız." Dişi bir kişiyi ifade eden bir kelime, ama nötr. Bunun sebebi dilbilgisel bir kaza değil, -chen ekinin her şeyin önüne geçmesidir. Magd (hizmetçi kız) + -chen = nötr. Orijinal kelime ne anlama gelirse gelsin, kazanan yine ektir.
Bu durum, öğrenenleri sürekli şaşırtır, çünkü içgüdüsel olarak dilbilgisel cinsiyeti gerçek dünyayla ilişkilendirmeye çalışırlar. Oysa Almancada cinsiyet, tanımladığı şeyin değil, kelimenin bir özelliğidir. Bunu kabullendiğinde das Mädchen artık yanlış gelmez, aksine mantıklı gelmeye başlar.
İkizi: -lein
Aynı şekilde işleyen ikinci bir küçültme eki daha var: -lein. Daha eski ve daha edebi bir kullanımı olsa da kural aynı: her zaman das.
- das Büchlein → küçük kitap
- das Kindlein → küçük çocuk
- das Fräulein → genç kadın (tarihi bir kullanım; günümüzde nadiren kullanılır)
Her -chen küçültme eki değildir
Bir avuç isim, herhangi bir şeyin küçük hâli olmadan yalnızca bu harflerle biter. Küçültülecek bir taban sözcük yoktur, dolayısıyla cinsiyet kendilerine aittir.
| Kelime | Anlamı |
|---|---|
| derKuchen | kek |
| derKnochen | kemik |
| derDrachen | uçurtma, ejderha |
| derRachen | boğaz |
Test bir saniye sürer: -chen ekini çıkar ve geriye kalanın bir kelime olup olmadığına bak. Häus|chen geriye Haus bırakır. Ku|chen hiçbir şey bırakmaz. Karşına çıkacak neredeyse her şeyde işe yarar. Mädchen, testin tökezlediği tek kelime; çünkü temeli olan Magd zamanla aşınmış: zaten bu yüzden çıkarılmak yerine ünlü örnek olarak öğrenilir.
Bir kelimenin küçültülmüş hâlinde -chen ya da -lein gördün mü → o zaman das'tır. Ek, orijinal cinsiyeti tamamen geçersiz kılar. Kelime bir kişiyi, bir çiçeği ya da sezgisel olarak başka bir cinsiyete sahip gibi görünen herhangi bir şeyi ifade etse bile: kazanan das'tır.